Barataa Qeellam Wallaggaa: 'Rakkoo nageenyaa ture carrattan jijjireen qabxii ol-aanaa fide'

Barataa Eebbaa Tasfaa mana barumsaa Daallee Sadii aanaa Daallee Sadii Qeellam Wallaggaa irraa. Image copyright Eebbaa Tasfaa
Goodayyaa suuraa Barataa Eebbaa Tasfaa mana barumsaa Daallee Sadii aanaa Daallee Sadii Qeellam Wallaggaa irraa.

Rakkoo nageenyaa godina keenya keessa ture irraa ka'uun qormaata biyyaalessaa ni qoramna jennee hin eegne ture. Garuu rakkoo nageenyaa ture carrattan jijjireen qabxii ol-aanaa fide jedhe barataa Eebbaa Tasfaa Qeellam Wallaggaa irraa.

Bara 2011 A.L.Itti godinaalee Lixa Oromiyaa Wallagga Lixaafi Qeellam Wallaggaa keessatti rakkoo nageenyaa yeroo dheeraaf uumameen barnootni yeroo garaagaraatti addaan citaa tureera.

Kun ammoo barattootni yeroo karoorfame keessatti barnoota isaanii xumuruun qormaata biyyaalessaa kan seensa yuunvarsiitiif akka haalaan hin qophoofneef dhiibbaa gochuu hin hafne.

Barataa Eebbaa Tasfaa barattoota naannoo Oromiyaa qormaata biyyaalessaa kutaa 12ffaa fudhatanii qabxii guddaa fidan keessaa isa tokko.

Eebaa Tasfaa Qodina Qeellam Wallaggaa aanaa Daallee sadii mana barumsaa Daallee Sadii jedhamu irraa qabxii 587 fiduun qabxii guddaa jedhamu galmeessuu isaa BBCtti himeera.

Akka waliigalaatti qormaata biyyaalessaa kutaa 12ffaa qaxii ol-aanaa 645 kan fide barataa naannoo Amaaraa Biruk Zooduu jedhamudha.

Dogogorri yoo tahu

Qormaatni beekumsa waliigalaa ittiin madaalan 'Aptitude' jedhamu dogogora akka qabuu fi qormaatichi akka cimu himamaa jira.

Eebbaan qormaaticha isa Kanaan duraa waliin wal bira qabee yommuun ilaalu kan keenya salphaa natti fakkate jedhe.

Qormaatichas dhibba keessaa 85'nan fide jedhe.

Eebbaan rakkoo nageenya godina isaanii keessa ture miidhaa isaa irratti osoo hin taane akka carratti lakka'een itti fayyadame jedhe.

Eebbaan barnootni mana barumsaa isaanii addaan cite akka ture himee bara kana qormaata kutaa 12ffaa ni fudhanna jennee iyyuu hin eegne ture jedhe.

Sababni isaa immoo rakkoo nageenyaa hamaan aanaa isaanii keessa waan tureef dabalataan barnoota yeroodhaan xumuruu waan hin dandeenyeef akka tahe dubbata.

Haa tahu malee qophiiisaa waan beekuuf ''waanuman eeggadhedha waan taheef gammaduu illee gammadeera'' jedhe.

''Yoo kanaa ol malee kanaa gadi akka hin fidne nan beeka. Garuu gammadeera.''

Eebba icciitiin milkaa'ina kee maali Eebbaa? ''Dubbisuudhumadha.''

''Sagantaa baafadheen qayyabadha. Gaafan ganama baradhu sa'a booda sa'aatii saddetti jalqabeen hanga sa'a 12:00tti nan dubbisa. Ammas sa'a tokkotti deebi'een hanga sa'a sadiitti dubbiseen irbaata nyaadheen rafa.''

Halkan ammoo sa'a saddetiin ka'een hanga barii sa'a 12:tti dubbisa kan jedhu Eebbaan bu'aan qabxii koo dhamaatiidhumadha jedhe.

Eebbaan kutaa shan irraa eegaluun hanga kutaa 12 xumurutti 1ffaa bahaa akka ture BBCtti hime.

''Maatiin koo waan hundaa naaf guutaniiru. Kitaaba na barbaachisu hundaa naaf bitaniiru.Kanaafuu qabxiin kun dhamaatii dhuunfaa kooti malee deeggarsa mana barumsaanis miti.''

Maatiin koo yeroon ani qayyabadhu hojii kaaniif ana hin waaman.Yeroo isaan na barbaadanitti anis akkattan isaan gargaaruu qabu beeka jedhe.

Rakkoo nageenyaa fi qophii qormaataa

Yeroo mana barumsaa dhiisnee gallu, dhiisnee galuu keenya qofa osoo hin taane dubbisuuf faayidaa isaatu natti mul'ata ture jedhe.

Barattootni kaan ammoo ergaa gabaabaan hojjenna jedhanii itti dhiisanii turan jedhee.

Rakkoon nageenyaas booda kana tasgabbaa'aa dhufe malee waan qoramnu nutti hin fakkaanne ture jedhe. Barnnoota xumurre tokko illee hin qabnu.

Manni barumsaas barnoota hafe xumuruuf jedhanii barnoota addaa nuuf kennan qaban jedhe Eebbaan.

Rakkoodhuma keessa taa'anii waan gaarii argachuun danda'ama kan jedhu Eebbaan barattootni galma isaanii isa xumuraa beekuu qabu.

''Saree namatti duttutti dhaabatanii dhagaa yoo darbatan bakka yaadan gahuu dhiisuu danda'u.'' Kanaf barattotni keenya galma isaanii beekuu qabu jedhe Eebbaan.

Har'a hiriyyootni kee maal jedhu?

Maqaan mana barumsaa keenyaas waan dhahameef baay'ee gammadaniiru jedhe Eebbaan.

Anis Kanaan dura barataan tokko waggaa jaha dura mana barumsaa keenyaa qabxii 503 fidee waan tureef rikkardii isaa cabsuuf hojjechaan ture jedhe.

Maal barachuu feeta?

Ani osoon carraa barnootaa Iskoolarshiippii argadhe Astiroo Fiiziksi barachuun barbaada jedhe.

Tarii biyya keessa jiraachuu isaa hin beeku malee kana baradheen beekumsa bira hin gahamne hedduu hawaa keessa jiru qorachuun barbaada jedhe. Waan hawaakana keessa jiru dhuma hin qabu jedhe.

Tarii yoon dhabe ammoo maatiin dooktera akkan tahu barbaadu waan taheef saayinsii medikaalaan baradha jedhe Eebbaan.

Biiroon Barnoota Oromiyaa qabxii barattotaa irratti dogogorri uumame waan jiruuf komii qabnu ejensii qormaata Biyyaalessaaf dhiyeessuu himaniiru.

Dogogorri uumame akka jirus Ejensichi himee dhimmi kana kan hordofu koree hundeessuu isaas ibseera.

Odeessa kana irratti dabalata